اراده معطوف به فروبستگی ( قسمت هشتم)

قرن بیستم زمان تحویل اومانیسم به اصالت زنانگی/ یوسفعلی میرشکاک

جهت تکنولوژی رو به کدام سو است؟ کدام طبقه، کدام قشر، کدام جنس در نسبت با تکنولوژی فرا می‎رود و قدرت می‎گیرد؟ چه در میان کشورهای تولیدکننده، چه در میان کشورهای مصرف‎کننده، کافی است بنگریم کدام‎یک از طبقات مردم نسبت بیشتری با تکنولوژی دارند، یا از میان تمام صور تکنولوژیک، بیشترین وجوه آن در خدمت کدام جنس خواهد بود. در میان صور موجود تکنیکی، دو وجه متمایزند. جنگ‎افزارها و کالاهای خانگی. این دو وجه بیشترین تولیدات تکنیکی را به خود اختصاص داده‎ند و خادمان تکنولوژی (دانشمندان و مخترعان و مهندسان صنایع) نیز در پی اعتلای کیفیت و کمیت این دو وجه به جان می‎کوشند و ناخواسته و ندانسته در خدمت کسانی هستند که با مرگ‎افزارها و زندگی‎افزارها سر و کار بیشتری دارند، یعنی نظامیان و زنان. از روزگاران کهن تا به امروز، نظامیان مظاهر جنگ و مرگ و نیستی، و زنان مظاهر صلح و زندگی و هستی به‎شمار آمده‎اند. اما از انقلاب صنعتی به این سو، نظامیان علی‎رغم بروز جنگ‎های بزرگ در اروپا و آسیا و بعضا در آمریکا و آفریقا، از حیث قدرت، محدودتر شده‎اند و تصمیم‎گیری در جنگ به‎عهده آن‎ها نیست. آشکارا قدرت نظامیان به سیاستمداران و ثروتمندان و سران احزاب منتقل شده که از حیث کنش و منش به زنان شباهت بیشتری دارند تا به مردان. از طرف دیگر هر آن‎چه از دایره تولید تکنیکی به کار زندگی و رفاه می‎آید، در خدمت نیروی زنانه است که با انقلاب صنعتی قدم به ساحت کنش اجتماعی گذاشت و طی قرن نوزدهم و بیستم، در پناه تکنولوژی از حاشیه قدرت به متن آن رسید و اکنون در تکاپوی مستقر شدن در هسته قدرت است. طی دو قرن مذکور زن نه‎تنها در خانواده با مرد برابر شد، بلکه در اغلب کشورهای جهان زمام امور خانواده را در دست گرفت و با ورود به بازار کار در ادارات، کارخانه‎ها، فروشگاه‎ها، مراکز فرهنگی و هنری، آموزش ابتدایی و متوسطه و عالی، تبلیغات و... قلمرو قدرت خود را بسط و گسترش داد و نه‎تنها ظواهر حیات مادی بشر، بلکه اخلاق و مناسبات انسانی را دگرگون کرد و این‎همه در پرتو وجه زنانه تکنولوژی صورت گرفت. گاهی به‎نظر می‎رسد که تکنولوژی ذاتا زنانه است، زیرا جز به ساحت زنانه وجود (نفس) تحویل نمی‎شود. اما حتی اگر بخش اندکی از تکنولوژی به این ساحت تحویل شود، برای غلبه این ساحت بر دیگر ساحات بسنده است. زیرا از یک طرف تکنولوژی در تمام وجوه رو به سادگی و پشت به دشواری دارد و این ویژگی، ورود هرچه بیشتر زنان را به ساحت تکنیک تسهیل می‎کند، دیگر این‎که علاوه بر صور زنانه تکنیک (یخچال، فریزر، ماشین لباسشویی، ماشین ظرفشویی، زودپز، پلوپز، مایکروفر، هم‎زن، جاروبرقی و... الخ) دیگر وجوه ساحت تکنولوژی نه‎تنها میان زن و مرد مشترک است، روز به روز ظریف‎تر می‎شود و از هر حیث به ساحت زنانه وجود تمایل بیشتری نشان می‎دهد. علاوه‎بر این‎ها، انسان عصر تکنولوژی ماهیتا شهرنشین است و شهر، ذاتا زنانه و مادرانه است. زیرا سکوت در شهرها مستلزم فاصله گرفتن از منش مردانه، نزدیک شدن به مسالمت، پرهیز از خشونت، بالابردن میزان بردباری و تحمل، رعایت حقوق دیگران و تحمل ازدحام نفوس است و این ویژگی‎ها زنانه‎اند و در جنس مذکر نیز مربوط به وجه زنانه نفس و عقل هستند. دیگر این‎که شهرهای جهان مدرن غایتی جز مصرف ندارند و دعوت به هرگونه مصرف در تمدن تکنولوژیک به زنان محول شده است و چهره‎های زنانه‎اند که در تبلیغات نقش داعی را به عهده دارند. اگر از منظر تمدن‎های ماقبل مدرن به این وجه از حضور زن بنگریم، چنین به‎نظر می‎آید که در تبلیغ برای کالاهای مختلف از زنان سوءاستفاده می‎شود؛ حال آن‎که حتی اگر قصد تولیدکنندگان چنین چیزی باشد، در عمل این کالاست که به وجه زنانه وجود بشری تحویل می‎شود و چهره و حضور زن و زنانگی است که متن را به خود اختصاص می‎دهد و کالا و مصرف‎ آن را - که آن‎هم ماهیتا امری زنانه و نفسانی است - به حاشیه می‎راند. ممکن است این حرف‎ها در مواجهه نخست چندان معقول به نظر نیاید، حال آن‎که بسنده است به فضای زندگی در شهرهای جهان اسلام بیندیشیم و آن را با فضای زندگی نیم قرن پیش یا بیشتر در همین شهرها بسنجیم و به‎ویژه به تفاوت اخلاق و آراء و اهواء و آمال زنان مسلمان کنونی با مادران و مادربزرگ‎های آن‎ها در همین شهرها، از سر تأمل بنگریم و در این معنا نیز قدری باریک‎بینی داشته باشیم که میزان تقلید زنان جوامع اسلامی از مقتداهای غربی خود، در خلوت بسیار بیش از جلوت است.

مظهر مدرنیسم، مرد بود و مظهر پست‎مدرنیسم، زن است. البته چنین نظری هرگز اعلام نشده است، اما نه از آن رو که بی‎وجه است. از آن‎رو که بدیهی است. متفکران غرب، مدرنیته را به انسان تحویل می‎کردند، اما ویژگی‎های انسان مدرن در اندیشه فلسفی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و... فارغ از جنسیت نبود. فلاسفه، جامعه‎شناسان، اقتصاد‎دانان و سیاستمداران، ناخواسته و ندانسته تحت تأثیر آرای نفسانی و عقلانی ماقبل مدرنیته بودند. نه‎تنها در علوم تجربی، بلکه در علوم نظری، از دین گرفته تا فلسفه، هرجا که سخن از انسان به میان می‎آمد مصداقی جز «انسان مذکر» نداشت. علاوه‎براین، فاهمه جمعی در تمام جهان، پیشاپیش حکم خود را در مورد زنان صادر کرده بود: ضعیف، احساساتی، ظاهربین، وابسته به مرد، ناتوان از ورود به عوالم عقلانی و در مجموع جنس دوم و جز در موارد به شدت نادر، موجودی که صرفا به کار توالد و تناسل می‎آید و در عداد جانوران اهلی است. له یا علیه چنین چشم‎اندازی، موضع‎گرفتن آن‎هم در موقعیت پست‎مدرن، تأثیری در روند فمینیسم ندارد. در قرن بیستم که در حقیقت قرن تحویل اومانیسم به فمینیسم بود، له یا علیه زن و زنانگی موضع گرفتن واجد اهمیت بود، زیرا زنان در پی برابری با مردان بودند، اما در یکی دو دهه پایانی قرن بیستم، پس از این‎که لااقل از حیث نظری، اجمالا و تفصیلا برابری زن و مرد در جهان غرب و وابسته به غرب (غرب‎زده) پذیرفته شد، ساحت فمینیسم به معنی «مذهب اصالت زنانگی» یا «مذهب اصالت زن» گشایش یافت. می‎توان از دو فمینیسم سخن به میان آورد، فمینیسمی که از انقلاب فرانسه تا حدودا نیمه اول قرن بیستم در تکاپوی به رسمیت شناخته شدن برابری حقوق زن و مرد بود و فمینیسیمی که در سال‎های پس از جنگ دوم جهانی مطرح شد و گفته و ناگفته، اولا مدعی برتری جنس زن بر مرد است، ثانیا مردی را به‎عنوان مرد به رسمیت می‎شناسد که مذهب اصالت زن را پذیرفته باشد، ثالثا مبانی فرهنگ، هنر، فلسفه، اخلاق، دین، سیاست، اقتصاد و دیگر وجوه حیات فردی و جمعی اسان را مورد پرسش قرار می‎دهد و ضمن طرح پرسش، ثابت می‎کند که تمام وجوه مذکور «مردمحور» است و بنابراین نادرست و بیدادگرانه؛ زیرا نیمی از هستی و هویت بشری در آن‎ها به سهو یا عمد مغفول مانده، یا این‎که اساسا به چیزی گرفته نمی‎شود. از چشم‎انداز فمینیسم، نه‎تنها تمام مواریث بشری قبل از مدرنیته، بلکه تمام مواریث مدرنیته از ادبیات تا فلسفه، از روشنگری تا اعلامیه حقوق بشر، به «نهان‎روشی»، نادیده گرفتن حقوق زنان در تمام وجوه، مردمحوری و مردانگی‎فروشی، خودفریبی، دروغ و بیدادگری متهم است.

این اتهامات غالبا با استناد به قول و فعل اهل سیاست، فلاسفه، نویسندگان و... به اثبات می‎رسد. اکنون که ظاهرا در روزگار «موج سوم فمینیسم» به‎سر می‎بریم، دائرمداران اصلی «مذهب اصالت زن» حتی نسبت به تصدی مشاغل عمده سیاسی نیز کمتر اعتنا می‎کنند، زیرا زنانی که در مقام نخست‎وزیر و ریاست‎جمهوری، طی قرن بیستم کشورهای مختلف را اداره کردند، نشان دادند که تصدی این‎گونه مناصب، بسیار پیش‎پا افتاده‎تر از آن است که تصور می‎شد. سران موج سوم «مذهب اصالت زن»، دانسته یا ندانسته زنان را به فتح قلمروهای اصلی هستی بشری یعنی تفکر، فلسفه، جامعه‎شناسی و دیگر علوم عقلی و هنر و نقد هنر و از این قبیل برمی‎انگیزند. تقریبا تمام زنان سرآمد هم‎روزگار ما ترجیح می‎دهند که فی‎المثل صاحب کرسی تاریخ هنر یا فلسفه باشند تا پشت میز وزارت خارجه یا معاونت رییس‎جمهوری. زیرا اجمالا دریافته‎اند که فجایع ناشی از سیطره چند هزار ساله «مردسالاری»، نتایج و توابعی دارد که جز با «تفکر و هنر در پرتو زن‎سالاری» رفع و دفع نمی‎شوند. من به این دعوت و داعیه پنهان و آشکار، عنوان «عزیمت به ساحت غربی وجود» می‎دهم که هم‎اکنون صور و مظاهر آن در وجوه بی‎شمار سراسر جهان را هم‎رنگ کرده و تقریبا جز زبان مذهب قلمروی متمایز و ناهم‎رنگ باقی نگذاشته و حتی در این دو قلمرو نیز کم و بیش تصرف می‎کنند. همان‎گونه که پست‎مدرنیسم در متن مدرنیسم ظهور می‎کند و بسط و نشر خود را مدیون روشنگری و عقل نقاد است، فمینیسم نیز میراث‎دار و جانشین اومانیسم است. اگر در روزگار مدرنیته، نویسندگان اعلامیه جهانی حقوق بشر واژه‎ای را به‎کار بردند که هم به معنی مرد بود و هم به معنی انسان (Home)، و ناخواسته نشان دادند که دعوی روشنگری و سوژه متعالی و دیگر شعارهای مدرن از قبیل آزادی و برابری و... الخ، حجاب پرستش و ستایش نفس اماره در مقام نرینگی است؛ در روزگار پست‎مدرنیته نیز که Home به Femina جای سپرده است، اغلب دعاوی و دواعی، حجاب پرستش و نیایش نفس اماره در مقام مادینگی است که من آن را غایت تکنولوژی و تمدن تکنولوژیک می‎دانم و از آن با عنوان «ساحت غربی وجود» یاد می‎کنم و معتقدم واپسین مرحله نیست‎انگاری است و پس از آن‎که این ساحت به معنای واقعی تام و تمام کلمه گسترش یافت، فتوح و گشایش ایزدی فرا می‎رسد

ادامه دارد...

از شایعه خودکشی تا دلیل واقعی مرگ تختی

جبهه ملی به تختی خیانت کرد/ بهزاد کتیرایی

در شماره پيش «پنجره» پروندهاي به بازخواني زندگي و كالبدشكافي مرگ جهان پهلوان تختي اختصاص يافت. آنچه در پي ميآيد ديدگاه يكياز محققين اين حوزه در قبال اين پرونده است كه از نظر ميگذرانيد:

دو سال پیش گفت‎وگویی با يكياز سايتهاي خبري داشتم درباره تختی، بهيكباره هجمه‎ای به تختی شد که دلیل آن را نمی‎دانم. متأسفانه چند سالی است که ‎چنین اتفاق‎هایی می‎افتد؛ تیپ روشن‎فکران این‎گونه عمل می‎کنند.

در دیگر کشورها به خوبی هوای چنین اشخاصی را که حتی با تختی قابل قیاس نیستند، دارند. اما ما بعد از 45 سال، اسطوره ملی ایران را خراب می‎کنیم؛ نمی‎دانم به‎دنبال چه‎چیزی هستیم و به چه‎چیز می‎خواهیم برسیم.

تختی شخصیت بسیار بزرگی است و زوایای پنهان گوناگون دارد؛ این زوایا برای عوام روشن نیست. برخی اصلا نمی‎دانند چرا تختی شده تختی! می‎گویند او تختی شده، چرا ما نشویم! او مدال‎آورده ما هم آوردیم. او به زلزله‎زدگان بویین‎زهرا کمک کرده، ما هم مثلا به زلزله‎زدگان بم کمک میکنیم - این را به‎عنوان مثال می‎گویم، منظورم شخص خاصی نیست - خودشان را با تختی مقایسه می‎کنند. می‎گویند تازه تختی تحصیلات کلاسیک نداشته، ولی ما داریم. شرایط آن زمان را درک نمی‎کنند و بعضی‎ها هم به‎دلیل حسادت این حرف‎ها را مطرح می‎کنند.

حسادت پررنگ نیست، اما این‎ اسطوره بهقدری بزرگ است که می‎خواهند روی صورتش خط بیندازند. علت این بزرگی را نمی‎فهمند و چون نمی‎فهمند به آن حمله می‎کنند. هیچ دلیل سیاسی برای این‎کار وجود ندارد. تختی متعلق به همه است. حتی به همه زمان‎های مختلف تعلق دارد.

بعضی‎ها فکر می‎کنند تختی آدم ساده‎ای بود که نمی‎دانست کیست؟ ورزشکاری بوده که یک‎سری خصلت‎های جوانمردانه هم داشته، ولی جایگاه و موقعیت خود را نمی‎دانسته است. اگر کسی فکر کند تختی به موقعیت خودش واقف نبوده، خیلی ساده‎لوحانه فکر می‎کند. تختی خودش را خوب می‎شناخت، می‎دانست که در جامعه الگوست و مورد توجه قشر عظیمی از افراد جامعه قرار دارد بنابراین از خودش مراقبت می‎کرد.

مرحوم عدل که آن سال‎ها کاپیتان تیم ملی والیبال بوده، به من می‎گفت: ما با تختی در خیابان راه می‎رفتیم به یک جوی پهن رسیدیم، من از جوی آب پریدم، اما دیدم تختی آن‎قدر کنار جو راه رفت تا به یک پل برسد و از روی پل رد بشود. دلیل این کارش را پرسیدم، گفت ما ورزشکاریم و الگوی جامعه‎ایم. باید مراقب راه رفتن خود هم باشیم. چون مردم ما را می‎بینند.

ما این خصوصیات را در تختی می‎بینیم. خیلی از حرف‎ها را نمی‎شود زد، چون ممکن است به برخی شخصیت‎های امروز بر بخورد؛ مثلا در یکی از سفرهای خارجی تختی یکی از هم‎دوره‎ای‎هایش که الان هم شاید زنده باشد، به صورت او سیلی می‎زند.

چرا؟ چون نمی‎توانستند بزرگی او را تحمل کنند، اما تختی هیچ‎کاری نمی‎کند و فقط سرش را پایین می‎اندازد. این شخصیت یک بزرگ‎مرد است که در اوج قدرت می‎گذرد.

تختی چیزی در ردیف پوریای‎ولی است و ما باید ابعاد شخصیتی، جوانمردی و معنویت او را حفظ کنیم و پرورش دهیم و بگذاریم الگوی خوبی برای ورزشکاران ما باشد.

اگر ما بخواهیم ورزشکاران امروز را با تختی مقایسه کنیم، به بی‎راهه می‎رویم. چون ابعاد روحی و شخصیتی تختی از نظر فرهنگی بسیار بزرگ بود. به شکلی که به جامعه خود، آموزش می‎داد. در زمان حیات تختی، من 9 ساله بودم و ماجراهای آن زمان را به یاد دارم. چون آن‎موقع تلویزیونی وجود نداشت و رادیو هم خیلی گسترده نبود، قشر عظیمی از مردم هم بی‎سواد بودند و عملا کمتر کسی روزنامه می‎خواند. وقتی مرگ تختی اتفاق افتاد، ساواک یک‎سری روزنامه فوق‎العاده چاپ کرد و در محله‎ها پخش کرد. هنوز چهره روزنامه‎چی را که در محله ما داد می‎زد: «تختی خودکشی کرد» به‎خاطر دارم. به این ترتیب ساواک از این طریق در جامعه القا کرد که تختی خودکشی کرده است. اگر بگوییم تختی خودکشی کرد؛ یعنی همان تحلیلی که سازمان اطلاعات و امنیت ملی شاه می‎خواست قبول کرده‎ایم. همین را الان عده‎ای از روشنفکران ما مطرح می‎کنند که البته خیلی ابلهانه است. مرگ تختی در واقع یک اعدام نرم بود، می‎خواستند بی‎سر و صدا او را از میان بردارند.

اتفاقا چون نگران بودند گفتند خودکشی. اگر می‎گفتند تختی کشته شد یا تختی را زدند، قیامت می‎شد. یک‎سری جوان بی‎باک به خیابانها می‎ریختند و اوضاع به‎هم می‎ریخت.

بنابراین ساواک تحلیل کرد و گفت چرا ما خودمان را درگیر مسأله‎ای کنیم که به این راحتی حل می‎شود؟ نقشه کشیدند و مسأله را این‎گونه مطرح کردند که تختی مشکل خانوادگی داشته و به هتل رفته. در حالی‎که هتل «آتلانتیک» آن‎موقع دقیقا کنار مقر ساواک قرار داشت.

مشخص نیست کدامیک از عوامل شاه در این مسأله دخیل بودند؛ چون سندی هم وجود ندارد؛ ولی خیلی دقیق کار شده.

تختی قبل از مرگ روی کاغذ یادداشت هتل، وصیت‎نامه نوشته است. کسی‎که برنامه خودکشی و اعتقاد به وصیت‎نامه دارد؛ روی کاغذ هتل این کار را نمی‎کند. تازه کسی‎که اعتقاد به وصیت‎نامه دارد، هیچ‎وقت خودکشی نمی‎کند. وصیت‎نامه هم یک وصیت‎نامه مالی بوده. بدهکاری و طلب‎کاری‎هایش را نوشته. کسی‎که در زندگی خودش مو را از ماست بیرون می‎کشد آیا نمی‎داند خودکشی کار بدی است؟ مگر تختی آدمی بود که اطلاعات دینی کمی داشته؟

با خانواده آقای طالقانی مراوده داشت. یعنی این آدم به‎شدت مذهبی ‎که این‎قدر به ادای دین مقید است نمی‎داند خودکشی حق‎الناس است و راه توبه ندارد؟

تختی اسطوره بزرگی است و خیلی‎ها به این دلیل که ابعاد شخصیتی او را نشناخته‎اند، دنبال این هستند که چهره او را خدشه‎دار کنند .

تختی یک آدم سیاسی و جزو جبهه ملی بود. محبوبیتی داشت که آن‎موقع بعضی از روحانیون مبارز هم نداشتند؛ مردم بسیار دوستش داشتند.

در مسابقه‎ای با یک کشتی‎گیر خارجی به پای مصدوم این کشتی‎گیر دست نزد. این چیزها موجب شد تختی محبوب شود. کمک به زلزله‎‎زدگان بوئین‎زهرا و هزار کار مهم دیگری هم انجام داده که در جایی ثبت نشده است.

البته می‎دانید آن زمان هرکس وارد کارهای سیاسی می‎شد، در سیستم امنیتی شاه کد می‎گرفت. مثلا در پروندهاش نوشته بودند که آقای تختی با رژیم شاه مقابله می‎کند. البته مقابله افراد مختلف با رژیم پهلوی شدت و ضعف داشت. تختی جایگاه خودش را به‎خوبی می‎شناخت و آگاهانه وارد مسائل سیاسی شده بود. مسائل مذهبی، مسائل جامعه، فقر و غنای جامعه و... همه این‎ها را درک میکرد. بنابراین به شخصیتی تبدیل شد که برای رژیم شاه خطرناک بود.

تختی اخلاص داشت، اخلاص بود که تختی را بزرگ کرد و به این‎جا رساند. شاید کمک‎هایی که دیگران به زلزله‎زدگان کردند، خیلی بیشتر از تختی بود، ولی این نام تختی بود که ماندگار شد.

ریشه محبت و عشقی که همه مردم به تختی داشتند، همین اخلاص بود. اخلاصش هم به‎دلیل اعتقادات مذهبی بود. اعتقاد به دین، خدا، ائمه و نمازی که می‎خواند.

همسرش بعد از مرگ تختی حتی ازدواج هم نکرد. در صورتی‎که اگر مشکلی بین آن‎ها بود، این‎قدر به تختی وفادار باقی نمی‎ماند.

به خانواده تختی ظلم شد. خدا خودش گفته ما انسان را در رنج آفریدیم. همه کم و بیش رنج و سختی دارند. این تعبیر غلطی است که بگوییم چون تختی در زندگی مشکل داشته، خودکشی کرده. البته فاصله طبقاتی بین آن‎ها وجود داشته، همچنین همسر تختی دانشجو بوده. اختلافهایی از این دست داشتند، اما این‎ها دلیل خودکشی شخصیتی به این بزرگی نمی‎شود.

خودکشی چیزی بود که ساواک شایعه کرد و اولین کسانی‎که این ادعاي هدفدار ساواک را قبول کردند، روشنفکران آن‎موقع بودند. اما کسی مثل جلال آل‎احمد این خودکشی را تکذیب کرده و قبول نمی‎کند، اما بعضی از روشنفکران قبول کردند.

چطور می‎توان پذیرفت که یک آدم بهشدت سرشناس که از دست شاه، بازوبند پهلوانی گرفته و حتی سرش را پیش او خم نکرده، تصمیم به خودکشی می‎گیرد و می‎رود به هتل آتلانتیک درست کنار یکی از مقرهای ساواک، برای چند روز یک اتاق می‎گیرد. شهربانی هر روز باید آمار مسافران هتل را به ساواک می‎داده. چطور است که در هیچ‎یک از پرونده‎های شهربانی هیچ اسمی از غلامرضا تختی برده نشده!

ساواک هم دنبال سوژه‎ای بود که تختی را تخریب کند. بعد سه روز او را رها کرده‎اند و یکی از کارکنان هتل متوجه می‎شود که از اتاق تختی هیچ صدایی نمی‎آید.

حتی کارکنان هتل این ماجرا را اصلا به شهربانی نگفته‎اند و مستقیما به ساواک اطلاع داده‎اند؛ یعنی شهربانی هم در ماجرا حضور نداشته.

بنابراین کاملا مشخص است که همه این‎ها هدایت‎شده بوده و قتل تختی، یک اعدام نرم به‎حساب می‎آید که دستگاه امنیتی شاه کاملا با برنامه انجام داد و بسیار دقیق و متأسفانه کسانی‎که باید اصل این موضوع را افشا می‎کردند، اولین کسانی بودند که این دروغ را باور کردند، اما مردم باور نکردند؛ هر فرضیه‎ای را مطرح می‎کردند، اما خودکشی را نه.

متأسفانه در برخی نوشته‎های جبهه ملی هم به این مسأله اشاره شده و آن‎ها هم قضیه خودکشی را باور کردند.

جبهه ملی در حق تختی خیانت کرد.

این کارشان هم ناآگاهانه نبود. کاملا آگاهانه این شخصیت را زایل کردند. به‎جای این‎که از تختی که هم‎سوی جبهه ملی بود حمایت کنند، دروغ خودکشی او را باور کردند. جبهه ملی رسما اعلامیه داد که تختی خودکشی کرده؛ اما مردم باور نکردند. تختی در قلب مردم همان تختی پهلوان باقی ماند؛ امروز هم هست و از این پس نیز خواهد بود