قرآن و عاشورا

كربلا و قرآني كه بر نيزه شد/ حجت‎الاسلام علی‎رضا محمدپور

هر قانون اساسی و برنامه کلی که برای اصلاح فرد یا جامعه مقرر می‎‎گردد، به ناچار بنابر شرایط گوناگون ـ‎ که در زمان‎ها‎ و مکان‎‎های مختلف پدیدار می‎‎گردد ـ نیازی مبرم به مبین و مفسری صاحب فن و توانا دارد. اوست که می‎‎باید با حفظ خطوط اصلی قانون اساسی، تدبیرات لازم را جهت پیشبرد جامعه به‎سوی هدف و سعادت موردنظر اعمال کند.

بنابر مفاد حدیث شریف و متواتر «ثقلین»، قرآن کریم و اهل‎بیت (علیهم‎السلام) عِدل یکدیگرند؛ قرآن کریم، امام صامت و امام (علیه‎السلام) قرآن ناطق است.

قرآن کریم در تمام زمان‎ها و مکان‎ها راهنما و هادی است؛ بنابراین امام و پیشواست، امام معصوم (علیه‎السلام) نیز از این خصوصیت برخوردار است که اگر این‎گونه نباشد، این زمین آرام، اهلش را فرو می‎‎برد. قرآن کریم که در تمام زمان‎‎ها و مکان‎‎ها بهترین برنامه و برترین قانون کلی برای سعادت دنیایی و آخرتی جوامع بشری است، از آن قاعده مهم پیش‎گفته مستثنی نبوده، مبینان و مفسرانی شایسته دارد که آنان نیز از سوی خالق این کتاب آسمانی برگزیده شده‎‎اند؛ ایشان، پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) و امامان معصوم (علیهم‎السلام) هستند؛ لذا قرآن کریم فرمود: «وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِک إِلا رِجالا نُوحِی إِلَیهِمْ فَاسْئَلُوا أَهْلَ الذکرِ إِنْ کنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ. بِالْبَیناتِ وَ الزبُرِ وَ أَنْزَلْنا إِلَیک الذکرَ لِتُبَینَ لِلناسِ ما نُزلَ إِلَیهِمْ وَ لَعَلهُمْ یتَفَکرُونَ» و نیز فرمود: «... لن یفترقا حتی یردا علی الحوض» هستند. هیچ‎گاه از یکدیگر جدا نمی‎‎شوند.

قرآن کریم کلام خدا و مصون از خطا و اشتباه است و امام معصوم (علیه‎السلام)، عِدل قرآن و معصوم است؛ کُنه سخن معصوم را تنها معصوم درمی‎یابد، لذا فرمود: «إِنهُ لَقُرْآنٌ کرِیمٌ فِی کتابٍ مَکنُونٍ لا یمَسهُ إِلا الْمُطَهرُونَ تَنْزِیلٌ مِنْ رَب الْعالَمِینَ» آن، قرآن کریمى است، که در کتاب محفوظى جاى دارد، و جز پاکان نمى‏توانند به آن دست زنند ـ‎ دست یابند ‎ـ آن از سوى پروردگار عالمیان نازل شده.

هر امام معصومی بنابر شرایط زمانی خاصی که در آن واقع است، مبین و مفسر قرآن کریم است؛ در نتیجه هر کاری را که انجام می‎‎دهد، شرح و تفسیر ناب و به‎جایی از کلام خدا و اراده الهی در آن برهه از زمان است. این مسئولیت بزرگ در سیره امام (علیه‎السلام) دو نوع ظهور دارد: الف) در گفتار و ب) در کردار.

امام حسین (علیه‎السلام) یکی از این مفسرین و مبینین است که قرآن کریم در قول و فعل ایشان ظهور یافته است. قرآن، مردم را به رشد هدایت می‎‎کند: «یهدی إلی الرشد»، امام حسین (علیه‎السلام) نیز می‎‎فرماید: «أُدعوکم ألی سبیل الرشاد». اگر قرآن حق و یقینی است؛ «وَ إِنهُ لَحَق الْیقِینِ» در زیارت امام حسین (علیه‎السلام) نیز می‎‎خوانیم: آن‎قدر صادقانه و خالصانه عبادت کردی که به درجه یقین رسیدی؛ «حتی أتاک الیقین». اگر قرآن مقام شفاعت دارد؛ «نعم الشفیع القرآن» امام حسین (علیه‎السلام) نیز مقام شفاعت دارد؛ «و أرزقنی شفاعه الحسین». اگر در دعای چهل و دوم صحیفه سجادیه درباره قرآن می‎‎خوانیم که پرچم نجات است؛ «عَلَم النجاه»، در زیارت امام حسین (علیه‎السلام) نیز می‎‎خوانیم او پرچم هدایت است؛ «إنه رایه الهدی». قرآن کریم امر به معروف و نهی از منکر می‎‎کند: «فألقرآن آمر و زاجر»، امام حسین (علیه‎السلام) نیز فرمود: «أُرید أن آمر بالمعروف و اَنهی عن المنکر».

حال با توجه به این مقدمه ما سعی می‎‎کنیم در وجوه مختلفی رابطه واقعه عاشورا را با قرآن کریم نشان دهیم:



الف) تجلی قرآن کریم در گفتار امام حسین (علیه‎السلام):

امام حسین (علیه‎السلام) در مسیر راه به مناسبت‎‎های مختلف به آیات مختلفی از قرآن کریم اشاره داشتند. به‎عنوان مثال:

1. وقتی نماینده یزید (مروان) در مدینه، تصمیم گرفت از امام حسین (علیه‎السلام) بیعت بگیرد، امام (علیه‎السلام) فرمود: «ویلک یا مروان إنک رجسٌ» وای بر تو، تو پلید هستی و ما خانواده‎ای هستیم که خداوند در شأن ما فرموده است: «إِنما یرِیدُ الله لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ وَ یطَهرَکمْ تَطْهِیرا» همانا خداوند می‎‎خواهد که از شما اهل‎بیت، هر پلیدی (احتمالی، شک و شبهه‎ای) را بزداید و شما را چنان‎که باید و شاید پاکیزه بدارد.

2. امام حسین (علیه‎السلام) در پایان وصیت‎نامه‎ای که قبل از حرکت به کربلا نوشتند، به این آیه استناد کردند: «وَ ما تَوْفِیقِی إِلا بِالله عَلَیهِ تَوَکلْتُ وَ إِلَیهِ أُنِیبُ» توفیق من به‎جز به (اراده) خداوند نیست که بر او توکل کرده‎ام و به او روی آورده‎ام.

3. همین که برای فرار از بیعت با یزید، از مدینه به‎سوی مکه خارج شدند (28 رجب)، این آیه را تلاوت فرمودند: «فَخَرَجَ مِنْها خائِفا یتَرَقبُ قالَ رَب نَجنِی مِنَ الْقَوْمِ الظالِمِینَ» آن‎گاه که (موسی) از آن‎جا ترسان و نگران بیرون شد و گفت: پروردگارا مرا از قوم ستمگر نجات بده.

4. شیخ مفید (رحمت‎الله) می‎‎گوید: همین که امام حسین (علیه‎السلام) به‎سوی مدینه رهسپار شد، گروه‎‎هایی از جن و فرشته برای یاری آن حضرت حاضر شدند، اما امام (علیه‎السلام) این آیات را تلاوت فرمودند: « أَینَما تَکونُوا یدْرِککمُ الْمَوْتُ وَ لَوْ کنْتُمْ فِی بُرُوجٍ مُشَیدَه» هرجا که باشید ولو در برج‎های استوار سر به فلک کشیده، مرگ شما را فرا‎می‎گیرد. همچنین آیه «لَبَرَزَ الذِینَ کتِبَ عَلَیهِمُ الْقَتْلُ إِلى‏ مَضاجِعِهِم» کسانی که کشته شدند، در سرنوشت‎شان نوشته شده بود، (با پای خویش) به قتلگاه خود رهسپار می‎‎شدند.

5. همین که امام حسین (علیه‎السلام) شب جمعه سوم شعبان (قبل از حرکت به کربلا) وارد مکه شدند، این آیه را تلاوت فرمودند: «وَ لَما تَوَجهَ تِلْقاءَ مَدْینَ قالَ عَسى‏ رَبی أَنْ یهْدِینِی سَواءَ السبِیلِ» و چون رو به‎سوی مدینه نهاد، گفت باشد که پروردگارم مرا به راه راست راهنمایی کند.

6. در مکه زمانی‎که با ابن عباس گفت‎وگو می‎‎کردند، درباره بنی امیه این آیات را تلاوت فرمودند: «أَنهُمْ کفَرُوا بِالله وَ بِرَسُولِهِ وَ لا یأْتُونَ الصلاه إِلا وَ هُمْ کسالى‏» آنان به خداوند و پیامبر او کفر ورزیده و جز با حالت کسالت به نماز نپرداخته‎اند... و همچنین آیه «یراؤونَ الناسَ وَ لا یذْکرُونَ الله إِلا قَلیلا» با مردم ریاکاری کنند و خدا را جز اندکی یاد نمی‎‎کنند. و آیه «مذَبْذَبِینَ بَینْ‏َ ذَلِک لَا إِلىَ‏ هؤُلَاءِ وَ لَا إِلىَ‏ هؤُلَاءِ وَ مَن یضْلِلِ الله فَلَن تجَِدَ لَهُ سَبِیلا» در این میان ـ ‎‎بین کفر و ایمان ‎ـ سرگشته‎اند، نه جزو آنان ـ ‎مؤمنان ‎ـ و نه جزو اینان ـ ‎نامؤمنان ‎ـ و هرکس که خداوند در گمراهی واگذاردش، هرگز برای او بیرون شدنی نخواهی یافت. و فرمودند: «کلُ‏ نَفْسٍ ذَائقَه المَْوْتِ وَ إِنمَا تُوَفوْنَ أُجُورَکمْ یوْمَ الْقِیمَه» هر جانداری چشنده ـ طعم ‏‎ـ مرگ است، و بی‎شک در روز قیامت پاداش‏های‎تان را به تمامى خواهند داد.

7. در آستانه عید قربان که امام حسین (علیه‎السلام) از مکه به‎سوی کربلا حرکت کردند، نماینده یزید در مکه راه را بر حضرت بستند، درگیری با تازیانه رخ داد، به امام حسین (علیه‎السلام) گفتند: «می‎ترسیم شما بین مردم شکاف بیافکنی!»، حضرت این آیه را تلاوت فرمودند: «لى‏ِ عَمَلىِ وَ لَکمْ عَمَلُکمْ أَنتُم بَرِئیونَ مِما أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِى‏ءٌ مما تَعْمَلُونَ» عمل من از آن من و عمل شما، از آن شما، شما از آن‎چه من مى‏کنم، برى و برکنارید، و من از آن‎چه شما مى‏کنید، برى و برکنارم.

قرآن و عاشورا

كربلا و قرآني كه بر نيزه شد/ حجت‎الاسلام علی‎رضا محمدپور

8. زمانی‎که در مسیر کربلا خبر شهادت مسلم را شنیدند، فرمودند: «إِنا لِلهِ وَ إِنا إِلَیهِ رَاجِعُونَ» کسانى‎که چون مصیبتى به آنان رسید گویند: ما از آن خداییم و به خدا باز مى‏گردیم.

9. در نزدیکی کربلا همین که حر به امام (علیه‎السلام) گفت: «چرا آمده‎ای؟» فرمود: «نامه‎‎های دعوت شما مرا به این‎جا آورد، ولی حالا پشیمان شده‎اید» و این آیه را تلاوت فرمود: «فَمَن نکثَ فَإِنمَا ینکثُ عَلىَ‏ نَفْسِهِ» پس هرکس پیمان شکند، همانا به زیان خویش پیمان شکسته است.

10. در روز عاشورا برای لشکر یزید این آیه را تلاوت فرمود: «فَأَجْمِعُواْ أَمْرَکمْ وَ شُرَکاَءَکمْ ثُم لَا یکنْ أَمْرُکمْ عَلَیکمُ‏ْ غُمه ثُم اقْضُواْ إِلىَ‏ وَ لَا تُنظِرُونِ» شما با شریکانی که قائلید، کارتان را هماهنگ و عزم‎تان را جزم کنید، سپس در کارتان پرده‎پوشی نکنید، آن‎گاه کار مرا یک‎سره کنید و مهلتم ندهید. و نیز آیه «إِن وَلِِىَ الله الذِى نَزلَ الْکتَابَ وَ هُوَ یتَوَلى الصالِحِینَ» سرور من خداوند است که ـ‎ این ‎ـ کتاب آسمانی را فروفرستاده است و او دوستدار شایستگان است. و نیز آیه «وَ إِنى‏ِ عُذْتُ بِرَبى‏ِ وَ رَبکمُ‏ْ أَن تَرْجُمُونَ» و من از شر این‎که سنگسارم کنید، به پروردگار خود و پروردگار شما پناه مى‏برم. و همچنین آیه «إِنى‏ِ عُذْتُ بِرَبى‏ِ وَ رَبکم من کلُ‏ مُتَکبرِ لا یؤْمِنُ بِیوْمِ الحِْسَابِ» من به پروردگار خود و پروردگار شما از ـ شر ـ هر متکبرى که به روز حساب باور ندارد، پناه مى‏برم.



ب) تجلی قرآن کریم در کردار امام حسین (علیه‎السلام)؛

1. قرآن کریم نه‎تنها به معروف‎‎ها امر کرده و از منکرات باز‎می‎دارد، بلکه نفس آن نیز امر به معرف و نهی از منکر است؛ به‎عبارتی دیگر، کلام خدا هم نسخه شفابخش درد‎ها است و هم خود شفاست: «وَ نُنزَلُ مِنَ الْقُرْءَانِ مَا هُوَ شِفَاءٌ وَ رَحْمَه للْمُؤْمِنِینَ وَ لَا یزِیدُ الظالِمِینَ إِلا خَسَارا» و از قرآن، آن‎چه شفا و رحمت است براى مؤمنان، نازل مى‏کنیم و ستمگران را جز خسران (و زیان) نمى‏افزاید. امام حسین (علیه‎السلام) نیز همین‎گونه بوده‎اند و درباره علت قیام خود فرمودند: «مگر نمی‎‎بینید که به حق عمل نمی‎‎شود‎ و از باطل جلوگیری نمی‎‎شود، من بنا دارم ـ هرچند با شهادت و ریختن خونم باشد ـ امر به معروف و نهی از منکر کنم؛ إنی أُرید أن آمر بالمعروف و... »

2. در قرآن کریم می‎‎خوانیم: «وَ ارْکعُواْ مَعَ الراکعِینَ»، «أَقِمِ الصلَوه لِدُلُوک الشمْسِ»، «وَ أَقِیمُواْ الصلَوه»؛ نماز را با جماعت به‎پا دارید، نماز را در اول وقت بپادارید، نماز باید در جامعه و علنی اقامه شود. و ظهور بارز و اتم آن را در کردار امام حسین (علیه‎السلام) مشاهده می‎‎کنیم، آن‎جا که ایشان نماز ظهر عاشورا را در اول وقت و با جماعت، آن هم در برابر صفوف دشمن اقامه کردند، با این‎که می‎‎توانستند در آن بحبوحه که اوج سختی و ناملایمتی بود در خیمه نماز بگزارند.

3. در قرآن از افراد ترسو و تن‎پرور به‎شدت انتقاد شده است؛ «یخَْشَوْنَ الناسَ کخَشْیه الله» «و لَا طَاقَه لَنَا الْیوْمَ بِجَالُوتَ وَ جُنُودِهِ» و از افراد شجاع ستایش شده است؛ «الذِینَ اسْتَجَابُواْ لِلهِ وَ الرسُولِ مِن بَعْدِ مَا أَصَابهَُمُ الْقَرْحُ لِلذِینَ أَحْسَنُواْ مِنهُْمْ وَ اتقَوْاْ أَجْرٌ عَظِیمٌ. الذِینَ قَالَ لَهُمُ الناسُ إِن الناسَ قَدْ جَمَعُواْ لَکمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِیمَانا وَ قَالُواْ حَسْبُنَا الله وَ نِعْمَ الْوَکیل» آن‎‎ها که دعوت خدا و پیامبر (صلی‎الله علیه و آله و سلم) را، پس از آن همه جراحاتى که به ایشان رسید، اجابت کردند ـ‎ و هنوز زخم‎هاى میدان احد التیام نیافته بود، به سوى میدان «حمراء الاسد» حرکت کردند ‎ـ براى کسانى از آن‎ها، که نیکى کردند و تقوا پیش گرفتند، پاداش بزرگى است. این‎‎ها کسانى بودند که (بعضى از) مردم، به آنان گفتند: «مردم ـ ‎‎لشکر دشمن ‏‎ـ براى ـ حمله به ‎ـ شما اجتماع کرده‏اند از آن‎‎ها بترسید!» اما این سخن، بر ایمان‎شان افزود و گفتند: «خدا ما را کافى است و او بهترین حامى ماست.»

صبح روز عاشورا، صبح روز رستاخیز عظیمی است که بشریت در هولناک‎ترین مواقف و هراس‎انگیزترین ایستگاه قرار گرفت و با حوادثی رو‎به‎رو شد که فرشتگان آسمانی را هم به شگفتی انداخت. استقبال از این روز، تنها در تاریخ انسانیت، از یک نفر صادر شده است و آن‎کس، امام حسین (علیه‎السلام) است او که با عمل خود، آیات رشادت و شهامت در راه خدا را تفسیر کرد.

4. یکی از اصولی که قرآن بر آن اصرار دارد، عشق به خوبان و خوبی‎‎ها و بيزاري از بدان و بدی‎هاست. سوره برائت نشانگر آن است که تنها علاقه به خوبی‎‎ها کافی نیست، بلکه بايد با بیان و فریاد، گفتن و نوشتن، نامه و ناله و اشک و عمل، از بدی‎‎ها بیزاری جست و نسبت به آن‎‎ها ابراز تنفر کرد. حرکت اباعبدالله الحسین (علیه‎السلام) از مدینه تا رسیدن به کربلا و شهادت در راه خدا نیز برای همین مهم صورت پذیرفته است. در همین راستا ایشان در سرزمین کربلا در مورد بیعت با جرثومه فساد، یزید فرمودند: «مثلی لا یبایع مثله» چو منی با مثل او بیعت نمی‎‎کند.

قرآن به تسلیم و رضا در پیشگاه خدا سفارش می‎‎کند، امام حسین (علیه‎السلام) نیز روزی بر دوش پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) و روزی زیر سُم اسبان، در هر حال راضی و تسلیم خداوند است.

و آخر دعوانا اَن الحمدلله رب العالمین





روضه

قرآن و حسین/ منبع: خصائص الحسینیه

قرآن کلام‎الله صامت است، و حسین کلام‎الله ناطق. قرآن شریف و مجید است، و حسین شریف و مجید و شهید. قرآن مشتمل است بر قصص و احوال انبیا و بیان آن‎چه به ایشان وارد شده از صدمات، و حسین آیت آن قصص و حالات است بالعیان. قرآن آیاتش به حسب ظاهر 6 هزار و 236 آیه است، و حسین زخم‎‎های بدنش به منزله آیت است، و به قولی 4 هزار بوده و اگر زخم بر زخم نیز بشمارند و زخم‎‎های سم مرکبان را نیز ملاحظه کنند، به همان عدد آیات قرآنی می‎رسد.

قرآن مشتمل است بر بسمله در 114 موضع، و حسین 114 زخم شمشیر داشت. قرآن مشتمل است بر اجزاء و سور و کلمات و نقاط و حروف و اعراب، و حسین بر بدنش بود سطر‎ها از شمشیر‎ها و کلمات از اثر نیزه‎ و نقاط از اثر تیر. قرآن چهار قسم است: طول یعنی سوره‎‎های طولانی، و مئین که هریک 100 آیه هستند، و مثانی که از این‎‎ها کوتاه‎ترند، و مفصل که بعد از سوره محمدند، و بنا به قولی حسین نیز چهار قسمت شد: سرش به نیزه‎‎ها به سفر شام رفت، و جسد در کربلا مقیم خاک بود، و خونش بر بال مرغان و شمه‎ای بر ملائکه، و صغار مفصل اجزا بدنش متفرق در صحرا.

قرآن نور است و حسین نور، قرآن روح است و حسین ریحانه رسول و راحت از برای خلایق.

قرآن حکیم است و معالجه می‎‎کند قلوب را به هدایت، و حسین حکیم است و معالجه کرد جمعی را به هدایت و جمعی را معالجه کرد به شفاعت.