مواضع مشابه

صحبت‎‎های جدید مشایی و سخنانی که پیش‎تر جوانفکر در جایگاه مشاور مطبوعاتی رییس‎جمهوري به زبان آورده بود، حاکی از خط فکری مشترک در موضوع اطلاع‎رسانی است.

همان‎گونه که مشایی معتقد است تبلیغ قواعدی دارد که برای انعکاس فعالیت‌‎های دولت باید بر اساس اصول و قواعد آن عمل کرد و کار‎های کلیشه‎ای و تکراری، برای مخاطب جذابیت چندانی ندارد، جوانفکر نیز معتقد است ایرنا نتوانسته از تمام ظرفیت‎‎های خود برای انعکاس فعالیت‎‎های دولت استفاده کند.

شاید اقدام امروز آن‎‎ها متأثر از همان طرز فکر مدیرعامل کنونی خبرگزاری جمهوری اسلامي است که نزدیک به سه سال پیش وقتی اولین زمزمه‎‎های طرح تشکیل سازمان اطلاع‎رسانی دولت به گوش می‎رسید، گفته بود: «ساختار ایرنا، قدیمی و کهنه شده و مربوط به ‪ ۳۰‬ سال قبل بوده و هیچ تغییری نسبت به گذشته نداشته است.»

او هم‎اکنون به‎عنوان چهارمین مدیر عامل خبرگزاری جمهوری اسلامی در دولت احمدی‎نژاد فعالیت می‎کند، اما این سخن از او در آن زمان که باید ساختار ایرنا در جهت نیاز دولت نهم تغییر کند، خطر جناحی شدن خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران و تبدیل این خبرگزاری به بولتن ریاست جمهوری را گوشزد می‎کند.

بر این اساس به بررسی اقدام دولت از سه رویکرد سیاسی، حقوقی و رسانه‎ای می‎پردازیم:





















جواد آرين‌منش

جفا به خبرگزاری



نایب رییس کمیسیون فرهنگی مجلس معتقد است طرح ارتقای تشکیلاتی ایرنا قانونی نیست. جواد آرین‎منش می‎گوید: «مؤسسات و نهاد‎هایی که براساس قانون تأسیس شده‎اند، هرگونه تغییر و تحول در کار آن‎‎ها باید مبتنی بر اصلاح قانون باشد. خبرگزاری جمهوری اسلامی چه قبل از انقلاب که به‎عنوان خبرگزاری پارس نامیده می‎شد و چه بعد از انقلاب که چندبار اساسنامه آن مورد بازنگری و اصلاح قرار گرفت، طبق قانون زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بوده است.»

آرین‎منش ادامه می‎دهد: «از سوی دیگر اداره خبرگزاری جمهوری اسلامی در بند 2 قانون وظایف وزارت ارشاد ذکر شده است و اداره خبرگزاری جمهوری اسلامی و نظارت بر آن جزو وظایف مستقیم وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. بنابراین انتقال آن از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به هر نهاد دیگری نیازمند اصلاح قانون است.»

وی می‎گوید: «به‎طور کلی من معتقدم خبرگزاری جمهوری اسلامی، خبرگزاری کشور و نظام مقدس جمهوری اسلامی است و این‎گونه نیست که خبرگزاری قوه مجریه باشد، بلکه بایستی اخبار و رویداد‎های کل قوای سه‎گانه و کشور را در داخل و خارج از کشور انعکاس بدهد و لذا منحصرکردن آن به انعکاس فعالیت‎‎های قوه مجریه تصور می‎کنم کوچک کردن این سازمان است و نه بزرگ کردن آن؛ به هر حال این خبرگزاری هرچقدر فراجناحی‎تر عمل کند، جایگاهش ارتقا پیدا می‎کند و هرچقدر که محدود شود به رسانه‎ای انعکاس‎دهنده اخبار یک قوه، جفا به خبرگزاری و تضعیف آن است و نه تقویت.»









سيدجلال فياضي

شرط و شروط‎ها



رییس اسبق سازمان خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران نظری منفی نسبت به قرار گرفتن ایرنا زیر نظر ریاست جمهوری ندارد، اما این ارتقاي تشکیلاتی را منوط به شرط و شروطی می‎داند و معتقد است چون این خبرگزاری، خبرگزاری مجموعه نظام است، در صورت ارتقای تشکیلاتی، باید شورای نظارتی متشکل از نماینده سه قوه، در رأس خبرگزاری وظیفه نظارتی بر این رسانه را ایفا کنند - همچون صدا و سیما - تا، ارتباط این خبرگزاری با مجموعه ارکان نظام برقرار باشد.

سید جلال فیاضی می‎گوید: «حتی اگر در این شورای نظارت، نماینده‎ای از سوی رهبر معظم انقلاب نیز حضور داشته باشد قطعا می‎تواند، جایگاه این رسانه را بسیار محکم‎تر کند.» او اما از ایراد قانونی نیز غافل نیست و می‎گوید: «از آن‎جا که اساسنامه خبرگزاری جمهوری اسلامی مصوب مجلس بوده و به صورت قانون درآمده است، بنابراین تغییر در ساختار تشکیلاتی آن نیاز به مصوبه مجلس دارد و اگر موضوع ارتقای تشکیلاتی، مورد موافقت رییس‎جمهوری است، باید طی لایحه‎ای این موضوع در مجلس مطرح شده و تغییر در اساسنامه با رأی مجلس صورت بگیرد.»

وی درباره آسیب‎‎هایی که در صورت نبود یک شورای نظارتی می‎تواند این رسانه را تهدید کند نیز می‎گوید: «ایرنا بازتابنده مجموعه اطلاعات، اخبار و مواضع نظام است، یا به تعبیر و تعریفی دیگر خبرگزاری جمهوری اسلامی، سخنگوی مکتوب نظام است. اگر‎چه خبرگزاری‎‎های دیگری هم در داخل کشور الان وجود دارند و انحصار از دست ایرنا خارج شده است، اما رصد مواضع خبری نظام جمهوری اسلامی از خبرگزاری جمهوری اسلامی اتفاق می‎افتد و مجموعه خبرگزاری‎‎های دنیا مواضع خبری نظام را به استناد خروجی خبرگزاری جمهوری اسلامی رصد می‎کنند. اگر نگاه و فعالیت خبرگزاری فراقوه‎ای نباشد، ممکن است وارد حیطه سلیقه‎ای شود. طبیعی است که اختلاف‎نظر‎هایی به‎لحاظ کاری بین قوای کشور ایجاد می‎شود و بهتر این است که خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، له یا علیه هیچ‎یک از قوا وارد اطلاع‎رسانی و موضع‎گیری نشود. مثلا اگر دولت و مجلس اختلاف‎نظر دارند بهتر این است كه خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران نسبت به این مسئله ورود پیدا نکند و به اطلاع‎رسانی صرف بپردازد. اگر نظارت سه قوه بر این رسانه وجود نداشته باشد، در آن صورت آسیبی که متوجه خبرگزاری می‎تواند باشد این است که خبرگزاری در یک مقطعی در اختلاف‎نظر بین قوا، له یا علیه یک قوه موضع بگیرد و آن را از جایگاه خبرگزاری نظام تغییر بدهد و موضع کلی نظام را بازتاب ندهد.»









محمد سلطاني‌فر

مرگ نقد



شاید از دید رسانه‎ای بتوان گفت تدوین استراتژی یکسان برای مجموعه‌اي از رسانه‎ها، قدم گذاشتن در مسیر حذف صدا‎های منتقد و حرکت به‎سمت یک‎صدایی و انهدام چندصدایی باشد، اقدامی که به‎زعم محمد سلطانی‎فر از اساتید علوم ارتباطات، مرگ یک رسانه را رقم می‎زند.

این استاد علم ارتباطات که روي چند پایان‎نامه درباره تخصصی شدن خبرگزاری‎‎ها، از جمله ایرنا کار کرده، معتقد است: «مرگ یک رسانه وقتی رقم می‎خورد که بر میزان وابستگی خودش به یک تفکر یا یک فرد یا یک جریان سیاسی اصرار کند. همه می‎دانند که تمامی رسانه‎‎های دنیا به‎نوعی وابستگی فکری، فردی، اقتصادی، یا جناحی دارند، اما همه رسانه‎‎ها در تمام دنیا سعی دارند که به ظاهر، استقلال خود را هم حفظ کنند و به همین انگیزه هیچ رسانه‎ای در دنیا نیست که وابسته بودن رسمی و قانونی خود را اعلام و اصرار بر آن کند. به همین انگیزه همه می‎دانیم که تفاوتی بین دولتی بودن خبرگزاری جمهوری اسلامی و یا تحت نظر رییس‎جمهوری وجود ندارد، در باطن قضیه هر دو یکی است و هر دو می‎باید رسما عمل کند، اما این‎که یک خبرگزاری وابسته به یک دولت باشد متفاوت از آن چیزی است که یک خبرگزاری ادعا کند زیر نظر یک شخص عمل می‎کند.»

وی ادامه می‎دهد: «ذات یک رسانه در قدرت نقد و نقدپذیری آن است و اگر ما نقد را از یک رسانه بگیریم مرگ آن را امضا کرده‎ایم؛ رسانه، خبرگزاری و یا حتی رادیو و تلویزیون باید توان انتقاد حتی از شخص رييس دولت را هم داشته باشد. آن چیزی که در دنیا مرسوم است این است که رؤسا، رییس می‎شوند تا مردم بتوانند از آن‎‎ها انتقاد کنند و این‎که یک خبرگزاری زیر نظر یک شخص آن هم در یک کشور جهان سومی مأموریت بگیرد قدرت انتقاد از رییس‎جمهوري پایین می‎آید و رییس‎جمهوری که نتوان از او انتقاد کرد، فاصله‎اش با مردم بیشتر می‎شود.»